Ζανόν, Αργεντινή: Ένα πείραμα αυτοδιαχείρισης

«Στη Ζανόν ο ‘βασιλιάς είναι γυμνός’. Γίνεται φανερό ότι τα εργοστάσια χωρίς αφεντικά μπορούν λειτουργήσουν, χωρίς τους εργάτες, όμως, όχι. Ό,τι κάναμε στη Ζανόν, αν το είχαμε κάνει στη Φορντ, στο πετρέλαιο, στις μεγάλες εταιρείες, θα είχαμε χτίσει μια άλλη κοινωνία, διαφορετική, βασισμένη στις ανάγκες του κόσμου και όχι στα κέρδη κάποιων λίγων. Αυτή είναι η ιδέα που προσπαθούμε να διαδώσουμε, που τυχαίνει να είναι ανατρεπτική». Αυτό είναι το μήνυμα των εργαζομένων στο αυτοδιαχειριζόμενο εργοστάσιο κεραμικών πλακιδίων στο Νεουκέν της Αργεντινής, χίλια χιλιόμετρα νότια του Μπουένος Άιρες. Ο Χόρχε Λουίς, εργαζόμενος στο FaSinPat (πρώην Ζανόν), μιλάει στην «Αυγή» και μας εξηγεί πώς πήραν το εργοστάσιο στα χέρια τους. Δείτε στο τέλος του άρθρου το Ντοκιμαντέρ της Ναόμι Κλάιν «Εργοστάσιο χωρίς αφεντικά» (The Take) για τις καταλήψεις και την αυτοδιαχείριση στη Zanon…

Συνέντευξη στην ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΥΒΙΩΤΟΥ

Διερμηνεία: ΝΙΚΟΣ ΠΡΑΤΣΙΝΗΣ

* Τι ήταν αυτό που έκανε τους εργαζόμενους στο εργοστάσιο της Ζανόν να μη γυρίσουν απλά σπίτι τους;

Eίχαμε δύο εναλλακτικές: ή να πάρουμε ένα επίδομα ανεργίας 150 πέσος, όταν το καλάθι της νοικοκυράς για τετραμελή οικογένεια ήταν γύρω στα 800, ή να καταλάβουμε το εργοστάσιο. Όταν φτάσαμε σε σημείο να μην έχουμε δεκάρα, το πήραμε στα χέρια μας.

*Πώς δουλεύετε το εργοστάσιο; Διατηρήσατε τις ίδιες σχέσεις ιεραρχίας ή διαφορετικό μοντέλο οργάνωσης;

Αποφασίζονται όλα σε γενικές συνελεύσεις. Έχουμε συντονιστές στα τμήματα αγορών, πωλήσεων και διαχείρισης. Όλοι αυτοί είναι αιρετοί από τη Γ.Σ., η θητεία τους είναι δύο χρόνια, είναι ανά πάσα στιγμή ανακλητοί και λογοδοτούν πάντα στη Γ.Σ. Επίσης, στους υποτομείς του εργοστασίου, οι εργαζόμενοι εκλέγουν κάποιον συντονιστή για τον οποίο ισχύουν ακριβώς τα ίδια.

Το βασικό είναι η δημοκρατική δομή των συνδικάτων. Πρώτον, η εναλλαγή στη συνδικαλιστική ηγεσία. Δεν νοείται κάποιος να συνταξιοδοτείται ως συνδικαλιστής. Μόνο ορισμένα χρόνια στην ηγεσία του συνδικάτου και μετά επιστροφή στην παραγωγή. Το δεύτερο και εξίσου σημαντικό είναι ότι οποιαδήποτε απόφαση, απαιτεί την απόφαση της Γ.Σ. Στην περίπτωση που αυτό δεν τηρείται, το μέλος διαγράφεται από το συνδικάτο, πολύ απλά. Τέλος, δεν αρκεί μόνο η αγωνιστικότητα. Το σημαντικότερο είναι ο εργατικός αντιπρογραμματισμός. Πρέπει να ξέρουμε πώς λειτουργεί το εργοστάσιο από τα μέσα, οπότε στην κατάλληλη στιγμή να το κάνουμε δικό μας.

* Πώς καταφέρατε ένα τέτοιο εξωθεσμικό εγχείρημα να συνδεθεί με θεσμούς όπως το εμπόριο και η εφορία;

Η νομική μορφή είναι η μόνη νομική μορφή που επιτρέπεται στην Αργεντινή, η μορφή της κοπερατίβας. Στην αρχή, όταν είμαστε ακόμη παράνομοι, με τις διαταγές βίαιης έξωσης, τότε είχαμε ένα πρόβλημα στο να κόβουμε τιμολόγια. Απευθυνθήκαμε λοιπόν σε μια νομιμότατη οργάνωση που ονομάζεται οι «Μητέρες της πλατείας του Μάη – Εξέγερση και Ελπίδα» (είναι η οργάνωση των μητέρων των αγνοουμένων). Πουλάγαμε τα προϊόντα μας και αγοράζαμε και πρώτες ύλες με αυτά τα τιμολόγια. Βέβαια κι αυτό σημαίνει κάτι, διότι το να πας και να πουλήσεις σε έναν επιχειρηματία με ένα τιμολόγιο που γράφει αυτό επάνω είναι κάπως…

* Πώς υπερασπιστήκατε το εργοστάσιο;

Από την αρχή γνωρίζαμε ότι επειδή είμαστε 250 αυτοί που ξεκινήσαμε την κατάληψη, με τα πρώτα δακρυγόνα θα μπορούσαν να μπουν στο εργοστάσιο. Κλείσαμε τους δρόμους και αρχίσαμε να γνωστοποιούμε το δίκαιο του αγώνα μας στον τοπικό πληθυσμό. Ήρθαμε σε επαφή με τους εκπαιδευτικούς, μιλήσαμε σε σχολεία, οι καθηγητές έβαζαν τα φυλλάδιά μας στα τετράδια των μαθητών για να πηγαίνουν και στους γονείς, οπότε κερδίσαμε σιγά-σιγά την υποστήριξή τους.

Όλοι όσοι ήταν έξω άναψαν φωτιές, έστησαν οδοφράγματα. Στην περίπτωση που έμπαιναν μέσα, υπήρχαν και κάποιες πέτρες, που θα τις ρίχναμε με σφεντόνες. Αυτά σε επίπεδο πρακτικό, αλλά το πρακτικό δεν μετράει καθόλου. Το κοινωνικό κόστος για μια κυβέρνηση είναι άλλο να χτυπήσει 250 και άλλο να χτυπήσει 5.000, που ήταν ουσιαστικά όλοι οι δημόσιοι υπάλληλοι, καθηγητές, μαθητές, ο πληθυσμός της πόλης. Εκεί είναι όλη η ουσία.

Σε ό,τι αφορά την παραγωγή, ξεκινήσαμε με 15.000 τ.μ. και 250 εργαζόμενους, με βάση τα στοκ που είχαμε. Θα μπορούσαμε να παράγουμε περισσότερο, αλλά δεν είχαμε στοκ πρώτων υλών. Σε αυτή τη φάση μας βοήθησαν οι Μαπούτσε, Ινδιάνοι που μας παρείχαν δωρεάν πηλό ως πρώτη ύλη. Τώρα έχουμε 437 εργαζόμενους, παράγουμε γύρω στις 400.000 τ.μ., ανάλογα και με τη ζήτηση, μηνιαίως.

* Ποια λοιπόν η σχέση της κατάληψης του εργοστασίου με την κοινωνία;

Αποφασίζουμε κάθε χρόνο τι μέρος της παραγωγής θα λειτουργήσει ως κοινωνική δωρεά. Θεωρούμε ότι είναι καθήκον μας. Πρώτα απ’ όλα επειδή μας βοήθησε η κοινωνία να καταλάβουμε το εργοστάσιο. Κατά δεύτερο λόγο, το εργοστάσιο υπήρξε χάρη σε κάποια θαλασσοδάνεια, που τα πήραν οι ιδιοκτήτες και δεν τα ξεπλήρωσαν ποτέ. Ήταν όμως χρήματα του λαού αυτά, που τους έδωσε το κράτος.

Δωρίσαμε από την πρώτη μας παραγωγή σε ένα δημόσιο νοσοκομείο, που την εποχή που είμαστε άνεργοι, σε περιπτώσεις που είχαμε προβλήματα υγείας σε τοκετούς, μας δέχθηκαν, ως μη όφειλαν. Σε ένα δεύτερο επίπεδο σε ένα κέντρο πρώτων βοηθειών, σε μια υποβαθμισμένη γειτονιά, σε σχολεία, νοσοκομεία και σε παραγκουπόλεις.

Αυτό που θέλω όμως να τονίσω, είναι ότι δεν είναι ζήτημα ανταλλαγής η αλληλεγγύη. Η αλληλεγγύη ούτε αγοράζεται, ούτε έχει αντίτιμο. Η αλληλεγγύη είναι στάση ζωής.

* Στο εργοστάσιο λειτουργεί και ένα σχολείο δεύτερης ευκαιρίας.

Όλα ξεκίνησαν στο πλαίσιο του κοινού αγώνα με τους εκπαιδευτικούς. Είδαμε ότι στο εργοστάσιο το 50-60% των εργαζομένων δεν είχε απολυτήριο λυκείου. Φτιάξαμε έτσι ένα σχολείο δεύτερης ευκαιρίας, που εντάσσεται στο σύστημα της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και θα είχαμε πιθανόν τη δυνατότητα να είναι ένα τεχνικό λύκειο. Είμαστε κατηγορηματικά αντίθετοι στο να έχουμε τεχνικό λύκειο, ζητήσαμε ένα λύκειο ανθρωπιστικής κατεύθυνσης, επειδή τεχνικό θα ξεκινούσαν από τη δική μας νίκη κάποιες ιδιωτικές επιχειρήσεις και θα ζητούσαν μ’ αυτό τον τρόπο να έχουν τζάμπα ειδικευμένο εργατικό προσωπικό. Το σχολείο δεν είναι αποκλειστικό για τη δική μας επιχείρηση, είναι για όλες τις επιχειρήσεις της βιομηχανικής ζώνης του Νεοκέν και για την κοντινότερη γειτονιά.

* Εννέα χρόνια μετά τι μας δείχνει το παράδειγμα της Ζανόν;

Ούτε που φανταζόμαστε ότι θα φτάναμε τα εννέα χρόνια. Το σημαντικότερο είναι ότι μας άλλαξε την κουλτούρα. Είμαστε ατομικιστές, με μια λογική που οδηγούσε σε διαχωρισμό των εργαζομένων. Τώρα μάθαμε να είμαστε αλληλέγγυοι και καταλαβαίνουμε ότι ο αγώνας έχει νόημα. Πέραν όμως όλων αυτών, υπάρχει και ένα πρακτικό επακόλουθο: παλιά οι επιχειρηματίες μπορούσαν θαυμάσια να παίρνουν δάνεια, να τα τρώνε και να κάνουν μια πτώχευση όποτε τους βόλευε. Τώρα υπάρχει ο φόβος. Τώρα είναι κατηλειμμένες 140 επιχειρήσεις. Η ίδια η κοινωνία, όταν πάει να κλείσει ένα εργοστάσιο, λέει: γιατί να δοθούν επιδοτήσεις; Ας το καταλάβουν.

Το ντοκυμαντέρ της Naomi Klein για την κατάληψη

Δημοσιευμένο στην εφημερίδα «η ΑΥΓΗ»

Advertisements
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: